Adam Mickiewicz w Kownie: mieszkanie w szkole powiatowej (obecnie Gimnazjum Jezuitów w Kownie), niezachowany dom folwarku Kartofliszki i dolina rzeki Girstupis

Adam Mickiewicz (1798–1855) – polski i litewski poeta oraz publicysta, urodzony w okolicach Nowogródka na terenie dzisiejszej Białorusi. Do dziś nie ustają spory dotyczące jego narodowej przynależności. Litwini na fali XIX-wiecznych tendencji towarzyszących procesom formowania się narodów usunęli polskojęzycznego wieszcza z kręgu swoich poetów. Potem jednak usiłowano przywrócić go litewskiej tradycji. W sprawę zaangażowany był m.in. prof. Stasys Šalkauskis, który wywodził pochodzenie Mickiewicza z litewskiego rodu Rymwidów. Polacy wiążą z postacią Mickiewicza powstanie polskiej tradycji romantycznej. Żywe są także spekulacje dotyczące żydowskich korzeni poety.

W latach 1819–1823 (z wyłączeniem okresu 1821–1822) Adam Mickiewicz mieszkał w Kownie, gdzie pracował w szkole powiatowej (obecnie mieści się tu gimnazjum jezuitów). Poeta musiał odpracować stypendium, jakie otrzymywał, studiując na podlegającym carskim władzom uniwersytecie. W Kownie uczył szlacheckie dzieci (najczęściej ze żmudzkich rodzin) m.in. łaciny.

Początkujący poeta mieszkał w Kownie w dwóch miejscach. Bezpośrednio po przybyciu do miasta zatrzymał się w mieszkaniu dyrektora gimnazjum – Stanisława Dobrowolskiego. Znajdowało się ono na terenie folwarku Kartofliszki (obok głównego budynku) – obecnie biegnie tu ulica Adama Mickiewicza (lit. A. Mickevičiaus). W międzywojniu budynek uległ zniszczeniu, dziś można go oglądać jedynie na pocztówkach z przełomu XIX i XX wieku. Jakiś czas później poecie przydzielono lokum w jednym z budynków szkoły. Okna mieszkania wychodziły na dom rodziny doktora Kowalskiego. Mickiewicz bywał tam częstym gościem – mówiono wręcz o romansie poety z żoną doktora Karoliną Kowalską. W związku z tymi plotkami jeden z adoratorów pani Kowalskiej wyzwał nawet Mickiewicza na pojedynek, jednak do walki ostatecznie nie doszło. Znamienny jest fakt, że w czasach radzieckich, kiedy szkołom zazwyczaj zamiast nazw nadawano numery, gimnazjum, w którym pracował Mickiewicz, zachowało imię poety. Na domu umieszczono tabliczkę z cytatem z Pana Tadeusza: „Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie”.

Podczas pobytu w Kownie Mickiewicz stworzył wiele utworów – powstawały tu pieśni, ody, ballady, z których większość trafiła do tomiku wydanego w 1822 roku. Także tutaj, przytłoczony śmiercią matki i odtrącony przez ukochaną Marylę, poeta zaczął pisać Dziady.

Kolejnym miejscem związanym z życiem Mickiewicza w Kownie jest dolina w Dąbrowie (lit. Ažuolynas), która była jego ulubionym miejscem. Podobno przed wyjazdem z Kowna właśnie tu poeta pożegnał się z przyjaciółmi, a Karolina Kowalska podczas tego spotkania nazwała dolinę jego imieniem. W dolinie nad rzeką Girstupis znajduje się dziś kamień, który upamiętnia związek Mickiewicza z tym miejscem.

Współrzędne geograficzne

Gimnazjum Jezuitów w Kownie: 54°53'44.7"N 23°53'08.0"E
Miejsce dawnego domu Mickiewicza: 54°53'57.2"N 23°55'04.0"E
Dolina Adama Mickiewicza: 54°53'52.7"N 23°56'52.2"E

Źródła:
Adomas Mickevičius, dostęp: http://atminimas.kvb.lt/asmenvardis.php?asm=MICKEVI%C8IUS%20ADOMAS [07-05 2015].
D. Boguševičius, Leono Potockio prisiminimai apie Kauną [w:] „Kauno istorijos metraštis”, t. 9, s. 265–269, Kaunas 2008.
M. Vyšniauskas, Adomo Mickevičiaus namelio likimas Kaune [w:] „Kauno istorijos metraštis”, t. 13, s. 273–289, Kaunas 2013.

Lenkijos institutas Vilniuje / Instytut Polski w Wilnie

www.lenkijosinstitutas.lt
 
Anna Pilarczyk-Palaitis   
Tel.:    (8 5) 266 0668
El. paštas: anna.pilarczyk@lenkijosinstitutas.org
 

Lietuvos mokinių neformaliojo švietimo centras

http://www.lmnsc.lt  
Rasa Rutkauskienė
   
Tel.:     (8 5) 267 1930
El. paštas: rasa.rutkauskiene@lmnsc.lt

Organizatorzy projektu nie ponoszą odpwiedzialności za opublikowaną treść ani za wszelkie ewentualne naruszenia praw osób trzecich. Odpowiedzialność za publikowane treści ponoszą poszczególni uczestnicy projektu