Siedziba Sądu Okręgowego w Kownie – budynek, w którym toczył się proces członków Polskiej Organizacji Wojskowej

Jednym z najważniejszych wydarzeń okresu międzywojennego na Litwie i w Kownie była rozprawa sądowa dotycząca działalności Polskiej Organizacji Wojskowej. Odbyła się ona w ówczesnej siedzibie sądu okręgowego (obecnie mieści się tu siedziba sądu rejonowego w alei Wolności pod numerem 103). Członkowie tej polskiej organizacji byli oskarżeni o zdradę i przewrót wojskowy zorganizowany przeciwko nowo powstałej Republice Litewskiej. Sprawiedliwość miał wymierzyć sąd wojskowy. Proces cieszył się ogromnym zainteresowaniem prasy.

Członkowie POW byli oskarżeni na podstawie art. 126 kodeksu karnego Republiki Litewskiej („za działalność w organizacji, mającej na celu przewrót państwowy (…), skazuje się na ciężkie roboty albo dożywotnie zesłanie”) i art. 118 kodeksu karnego („obywatela, oskarżonego o działalność na rzecz organizacji, której celem jest zdrada państwa (…), skazuje się na dożywotnie wygnanie”). Niektórych oskarżonych sądzono także za inne niezgodne z litewskim prawem działania.

Oskarżono 117 osób. Według doniesień ówczesnej prasy wśród tej grupy byli ludzie starsi, ojcowie i synowie, młodzieńcy i dziewczęta, właściciele dworów i służący. Rozpowszechniano informacje, że prawdziwi sprawcy zdołali zbiec, a aresztowani to „pionki” w grze, ludzie przekupieni, zwykłe „szaraczki”.

Ponieważ archiwum POW zostało odkryte, oskarżeni nie próbowali ukrywać przynależności do organizacji. Zeznawali, że ich działalność miała przyczynić się do stworzenia wielkiej i niezależnej Litwy ze stolicą w Wilnie – kraju, w którym mogliby mieszkać Litwini, Białorusini i Polacy. Litwini i Polacy żyliby w nim w myśl hasła marszałka Piłsudskiego „jak równy z równym, jak wolny z wolnym”. Oskarżeni wyjaśniali, że nie walczyli z niepodległą Litwą, ale przeciwko proniemieckiemu państwu i że zarzut, jakoby występowali przeciw państwu litewskiemu, jest nieuzasadniony, ponieważ do momentu zwołania Sejmu Założycielskiego takie państwo jak Litwa w ogóle nie istniało.

Pierwszy wyrok sądu uznawał część oskarżonych za winnych i skazywał ich na więzienie, część została uniewinniona. Decyzja ta spotkała się z oburzeniem. Domagano się nawet zaostrzenia kary, jednak Trybunał Najwyższy po ponownym rozpatrzeniu sprawy odrzucił tego typu wnioski, niektórym szeregowym członkom POW wręcz skrócił wyrok.

Lenkijos institutas Vilniuje / Instytut Polski w Wilnie

www.lenkijosinstitutas.lt
 
Anna Pilarczyk-Palaitis   
Tel.:    (8 5) 266 0668
El. paštas: anna.pilarczyk@lenkijosinstitutas.org
 

Lietuvos mokinių neformaliojo švietimo centras

http://www.lmnsc.lt  
Rasa Rutkauskienė
   
Tel.:     (8 5) 267 1930
El. paštas: rasa.rutkauskiene@lmnsc.lt

Organizatorzy projektu nie ponoszą odpwiedzialności za opublikowaną treść ani za wszelkie ewentualne naruszenia praw osób trzecich. Odpowiedzialność za publikowane treści ponoszą poszczególni uczestnicy projektu